مهم ترین محور این پژوهش، بررسی شخصیت قهرمان اول و قهرمانان اصلی داستان «مدیر مدرسه» از منظر اخلاقی، رفتاری و اعتقادی است که برای هر یک از این سه شاخص، نمونه هایی از متن کتاب به عنوان شاهد بیان شده است؛ اما این که چرا از بین شخصیت های پر شماری که در داستان حضور دارند، تنها به بررسی همین دو گروه بسنده شده، مهم ترین دلیل، به رنگ نقش پررنگ و عمیق قهرمان اول و نیز قهرمانان اصلی بازمی گردد که در سازوکار طولی و حاشیه ای داستان، حضوری فعال و موثر داشته اند، به گونه ای که می توان بدون گزاف ادعا کرد، استخوان بندی داستان را شکل می دهند؛ ولی سایر قهرمانان در حکم سایه این دو گروه می باشند. موضوع مهم دیگر، این است که در تحلیل قهرمانان داستان، از روش تفسیر متن به متن بهره گرفته شده؛ یعنی به آرا و نظریه های منتقدان ادبی و مفسران دیگر استناد نشده و این مقاله، فقط بازتاب دهنده تحلیل های خود نویسنده در خصوص قهرمانانش است. این شیوه، به خواننده اطمینان می دهد، پژوهشی را می خواند که از شائبه حب و بغض منتقدان ادبی خالی است و تحلیل هر قهرمان از نویسنده ای است که خود خالق آن ها بوده است.

1هدف: هدف از این پژوهش مقایسه احساس تعلق به مدرسه، ادراک از جو مدرسه و سرزندگی تحصیلی دانش ­آموزان پسر مقطع ابتدایی مدارس عادی و غیرانتفاعی شهر قاین بود. روش: روش این پژوهش توصیفی از نوع علی مقایسه ­ای بود. جامعه آماری این پژوهش شامل تمامی دانش آموزان ابتدایی مدارس عادی و غیرانتفاعی شهر قاین در سال تحصیلی 1403-1402 بود. از میان جامعه آماری، تعداد 114 دانش ­آموز (57 دانش­آموز عادی و 57 دانش­آموز پسر مدارس غیرانتفاعی) به روش نمونه گیری در دسترس به عنوان نمونه پژوهش انتخاب شدند. به­ منظور جمع آوری داده­ های پژوهش از پرسشنامه احساس تعلق به مدرسه بری، بتی و وات (2004)، پرسشنامه ادراک از جو مدرسه وی، ردی و رودز (2007) و پرسشنامه سرزندگی تحصیلی مارتین و مارش (2008) استفاده شد. به ­منظور تجزیه و تحلیل داده­های پژوهش از تحلیل واریانس چند متغیره (MANOVA) استفاده شد.  یافته ­ها: نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل داده­ های پژوهش نشان داد که بین متغیرهای احساس تعلق به مدرسه، ادراک از جو مدرسه و سرزندگی تحصیلی در دانش ­آموزان مدارس غیرانتفاعی و عادی تفاوت معناداری وجود دارد (005/0p<). به­عبارت دیگر میزان احساس تعلق به مدرسه، ادراک از جو مدرسه و سرزندگی تحصیلی در دانش­آموزان غیر انتفاعی بیشتر از دانش­آموزان مدارس عادی است. نتیجه ­گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که نمرات دانش­آموزان عادی در متغیرهای مورد مطالعه نسبت به دانش­آموزان غیرانتفاعی پایین­تر است، بنابراین مدارس عادی باید آموزش­هایی را در جهت تقویت متغیرهای تحصیلی چون: احساس تعلق، ادراک جومدرسه، سرزندگی تحصیلی برای دانش­آموزان خود در نظر بگیرند.

در مباحث نقد ادبی، اصطلاح «رئالیسم»به مفهومی خاص برای اشاره به جنبشی ادبی در قرن نوزدهم به کار می رود و به مفهومی عام، نام سبکی ادبی است که هنوز در ادبیات داستانیِ معاصر استمرار دارد. مدیر مدرسه آل احمد نمونه ای خصیصه نما از آثار رئالیستی به مفهوم عام کلمه است که نویسنده در آن کوشیده است انسان ها و اوضاع اجتماعی را آن گونه که در زندگیِ واقعی (ایران دهه 1330) به نظر می رسیدند بازنمایی کند. سبک رئالیستی مانند آینه ای شفاف است که واقعیت ها را بازمی تاباند، اما نویسنده نباید در فرآیند این کار دیدگاه های اجتماعی و سیاسیِ خود را آشکارا بیان کند. آل احمد از این اصل مهم تخطی کرده است، چندان که می توان گفت بخش های فراوانی از این رمان صبغه ای تصنعی و حتی شعارگونه دارد. مایکل هیلمن مدیر مدرسه را از همین حیث دارای نقصان می داند و اعتقاد دارد که آل احمد نتوانسته است از انتقاد اجتماعی فراتر رود. در مقاله حاضر، نخست جنبه های رئالیستی رمان مدیر مدرسه را، با تأکید بر سه عنصر مکان و شخصیت و درونمایه، بررسی خواهیم کرد. در بخش دوم، تخطی آل احمد از روش نگارش رئالیست ها را بررسی می کنیم و نشان می دهیم که او به سبب دیدگاه های سیاسی و انتقادی خاص به ویژه به سبب دیدگاهش درباره «غرب زدگی»، گاه رمان خود را تا حد بیانیه ای سیاسی یا سند اجتماعی فرو می کاهد. در بخش سوم، استدلال می کنیم که گرچه هیلمن یکی از ضعف های نظرگیرِ مدیر مدرسه را به درستی تشخیص داده است، اما نظر او مبنی بر این که تاثیر این رمان فقط به تداوم شرایط اجتماعی منعکس شده در آن بستگی دارد نادرست است.

برای مقایسه تاثیر سه منبع قدرت (مدیر، معاون و معلم مستقیم) در مدرسه روی اطاعت محض دانش آموزان، یک آزمایش میدانی روی نمونه 660 نفری از جامعه دانش آموزان مناطق بیستگانه آموزش و پرورش شهر تهران اجرا شد. ابتدا منابع قدرت، هر کدام به دو روش کتبی و شفاهی از آزمودنی ها خواستند فعالیتی ثابت که ضداخلاقی نبوده و تا اندازه ای غیرعادی باشد را انجام دهند. سپس آزمایشگر رفتار آزمودنی ها را پس از اعلام دستور مشاهده و ثبت کرد. آزمودنی ها از نظر هر فعالیتی که پس از دریافت تقاضا انجام دادند، مورد پرسش پایانی قرار گرفتند. پس از استخراج داده ها و اعمال روشهای آماری توصیفی و استنباطی (استفاده از آزمون معناداری تفاوت بین دو نسبت مستقل) نتایج زیر به دست آمد:1) بین رفتار اطاعت محض در دانش آموزان مقاطع مختلف تحصیلی تفاوت معنادار وجود دارد. این تفاوت به دلیل مقام منبع قدرت در مدرسه است، به صورتی که هر چه مقام فرد بالاتر باشد، اثر بیشتری در اطاعت دانش آموزان داشته است.2) جایگاه منابع قدرت در رفتار اطاعت محض جنس های مختلف اثری نداشته است. پسرها از رفتار تمرد بیشتری برخوردار بوده اند، اما این میزان معنادار نبوده است (P>0.05).3) دستورات کتبی به طور معناداری (P<0.05) نسبت به دستورات شفاهی رفتار اطاعت افراد را برانگیخته ساخته اند. میزان تمرد از دستورات شفاهی نیز به صورتی معنادار (P<0.05) بیشتر از دستورات کتبی بوده است.4) کتبی بودن یا شفاهی بودن درخواست اثر معناداری در جنس های مختلف نداشته است (P>0.05).5) رفتار اطاعت محض در مقاطع بالاتر کاهش معناداری (P<0.05) داشت. این تـفاوت در دانش آموزان مقطع ابتدایی با راهنمایی و دبیرستان بسیار بیشتر از تفاوت بین دانش آموزان مقطع راهنمایی با دبیرستان بوده است.

یکی از راه های ارزیابی دقیق وضعیت هویت ملی، استخراج عناصر، مؤلفه ها و شاخص های آن، از آثار ادبی گذشته است. این کار، می تواند موجب افزایش کارکردهای هویت ملی و ایجاد انسجام و وحدت ملی در جامعه گردد. در همین راستا، پژوهش حاضر با هدف بررسی جامعه شناختی سیر تحول مولفه های هویت ملی در آثار ادبی انجام شده است. برای این منظور «مدیر مدرسه» جلال آل احمد، با بهره گیری از روش تحلیل محتوای کیفی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج این پژوهش نشان می دهد که به مولفه های هویت ملی شامل خلقیات ملی، فرهنگ ملی، جغرافیای ملی و زبان با شاخص های متفاوت و شیوه های مختلف در این اثر به خوبی پرداخته شده است.